Oszustwa internetowe nie dotyczą wyłącznie osób „nieuważnych” czy „naiwnych”. Każdego dnia ofiarami przestępców padają osoby, które robiły zwykłe zakupy w internecie, odebrały podejrzany telefon, kliknęły w fałszywy link od firmy kurierskiej albo uwierzyły w inwestycję reklamowaną w social mediach fałszywym wizerunkiem znanego celebryty czy polityka.
Internetowi przestępcy działają szybko, sprytnie i bezwzględnie. Gdy zorientujemy się, że padliśmy ofiarą oszustwa, pierwsze pytanie brzmi: czy da się odzyskać pieniądze? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. W wielu przypadkach odzyskanie pieniędzy jest możliwe – pod warunkiem, że reagujemy natychmiast i dokładnie wiemy, co robić.
Czy odzyskanie pieniędzy po oszustwie internetowym jest możliwe?
Tak – odzyskanie pieniędzy jest możliwe, chociaż zależy to od rodzaju oszustwa, rodzaju wykonanej płatności oraz szybkości reakcji ofiary. Największe szanse na odzyskanie pieniędzy są, gdy:
- płatność została wykonana kartą (możliwa procedura chargeback),
- przelew jeszcze nie został zaksięgowany lub da się go cofnąć,
- bank zakwalifikuje transakcję jako nieautoryzowaną,
- oszuści użyli konta tzw. słupa (konto można zablokować w początkowej fazie),
- pieniądze są jeszcze w systemie bankowym, a nie zostały wypłacone przez przestępców.
Odzyskanie pieniędzy jest trudniejsze, gdy:
- samodzielnie wykonano przelew na konto oszustów,
- podano dane do logowania lub kody autoryzacyjne,
- wprowadzono dane karty na fałszywej stronie,
- nastąpiła zgoda na zdalny dostęp do komputera.
Nie oznacza to jednak, że w takich sytuacjach należy po prostu pogodzić się ze stratą środków. Najgorszym błędem jest bierne czekanie, wstyd i brak zgłoszenia sprawy do odpowiednich służb. To zawsze działa na korzyść przestępców.
Kiedy mamy szansę na odzyskanie pieniędzy?
Banki często mogą zablokować przelew do innego banku, a policja zatrzymać środki na koncie pośredniczącym. Liczy się jednak czas. Twoje szanse rosną, jeśli:
- zgłaszasz sprawę natychmiast,
- zachowujesz wszystkie dowody (SMS-y, e-maile, przesłane linki i screeny wiadomości),
- jasno opisujesz sytuację w zgłoszeniu i reklamacji,
- blokujesz dalszy dostęp oszusta do Twoich pieniędzy.
Co zrobić krok po kroku po oszustwie internetowym?
Aby odzyskać pieniądze od oszusta internetowego, musisz wdrożyć sprawdzony plan działania. Choć nie gwarantuje on zwrotu środków w każdej sytuacji, znacząco zwiększa Twoje szanse. Ponadto pomaga uchronić przed podobną stratą innych ludzi, którzy mogli znaleźć się na celowniku tego samego cyberprzestępcy.
Jak powinieneś działać, gdy padniesz ofiarą internetowego oszustwa?
- Natychmiast zadzwoń na infolinię banku i poinformuj o oszustwie. Poproś o blokadę rachunku lub transakcji, jeśli to możliwe. W przypadku wycieku danych karty czy dostępu do logowania pracownik instytucji finansowej pomoże ci zastrzec kartę i poinformuje o dalszych krokach związanych z zabezpieczeniem środków.
- Złóż w banku reklamację dotyczącą nieautoryzowanej transakcji. Jeśli nie autoryzowałeś transakcji świadomie (np. pieniądze zniknęły bez Twojej zgody), masz prawo do zwrotu środków. Co istotne, według polskich sądów, Rzecznika Finansowego oraz UOKiK sama weryfikacja transakcji nie jest równoznaczna z jej autoryzacją.
- Skorzystaj z chargeback (jeśli sprawa dotyczy płatności kartą). Większość banków oferuje możliwość obciążenia zwrotnego, czyli procedury cofnięcia transakcji dokonanej za pomocą karty. Niestety nie jest także dostępna w przypadku płatności BLIK, a wiele oszustw internetowych wykorzystuje właśnie ten system.
- Zgłoś sprawę na policję. Udokumentuj stratę i złóż zawiadomienie o przestępstwie. Możesz to uczynić na najbliższym posterunku policji lub pod numerem alarmowym 112. Istotne jest podanie szczegółów dotyczących oszustwa, czasu i miejsca jego przeprowadzenia, a także dokumentacja zdarzenia w postaci zrzutów ekranu, danych oszustów oraz przekazywanych przez nich informacji.
- Jeśli oszust uzyskał Twój PESEL lub dokumenty, które mogą służyć do potwierdzenia tożsamości, zastrzeż numer PESEL. Uniemożliwi to wzięcie kredytu czy płatności ratalnej na Twoje dane.
- Przekaż zgłoszenie do CERT Polska na stronie incydent.cert.pl. Dzięki temu zwiększasz szanse na zablokowanie oszustom możliwości dalszego popełniania przestępstwa i okradania ludzi, którzy znajdą się w podobnej sytuacji jak ty.
Jak kwestia odzyskania pieniędzy od oszusta internetowego wygląda w świetle polskiego prawa?
Polskie prawo chroni osoby, które padły ofiarą oszustów internetowych. Najważniejsze przepisem jest tutaj Art. 46 ustawy o usługach płatniczych. Mówi on, że bank ma obowiązek zwrócić klientowi środki z nieautoryzowanej transakcji do końca następnego dnia roboczego – chyba że udowodni, iż klient działał rażąco niedbale (np. sam podał hasło obcej osobie).
Pamiętaj – bank nie może odmówić przyjęcia reklamacji, przy czym jeśli bank uzna ją za bezzasadną, a Ty będziesz mieć co do tej decyzji wątpliwości, możesz szukać zewnętrznego wsparcia. Wówczas powinieneś złożyć wniosek o postępowanie interwencyjne do Rzecznika Finansowego, który pomaga klientom banków w sporach. Rzecznik analizuje sprawę i może nakazać bankowi zmianę decyzji.
