PESEL towarzyszy Ci od narodzin do śmierci, widnieje na dokumentach czy receptach oraz służy do identyfikacji w urzędach i instytucjach finansowych. Dlatego tak istotna jest wiedza, co konkretnie przekazują poszczególne elementy PESEL-u, a także w jakich sytuacjach należy go chronić.
Jak chronić swój PESEL?
Z punktu widzenia bezpieczeństwa Twoich złotówek szczególnie istotne jest wykorzystywanie PESEL-u właśnie w kontaktach z instytucjami finansowymi. Oszuści, mając dostęp do takiego identyfikatora, mogą próbować wyłudzić pożyczkę, otworzyć konto bankowe lub zarejestrować numer telefonu służący do działalności przestępczej. Na szczęście istnieją sposoby, aby nawet w przypadku wycieku danych być zabezpieczonym przed przykrymi konsekwencjami ich działań.
Podstawowym mechanizmem obronnym jest zastrzeżenie numeru PESEL. Od 1 czerwca 2024 roku każda instytucja finansowa jest zobowiązana do sprawdzania specjalnego rejestru i nie może zawrzeć umowy z osobą, której PESEL znajduje się na zastrzeżonej liście. Nie przeszkadza to w codziennym życiu (bez przeszkód można korzystać z usług medycznych czy załatwiać sprawy urzędowe), a jednocześnie pozwala na ochronę przed nieuprawnionym skorzystaniem z numeru identyfikacyjnego do wyłudzeń finansowych.
W sytuacji, gdy sam będziesz chciał skorzystać z usług instytucji sprawdzającej PESEL w rejestrze, tymczasowo odblokujesz taką możliwość w aplikacji mObywatel na czas podpisania umowy. To proste zabezpieczenie, które skutecznie chroni przed najpopularniejszymi sposobami na wyłudzenia.
Do czego może zostać wykorzystany PESEL?
Mimo iż informacje przedstawiane przez poszczególne cyfry numeru PESEL są ciekawe, tak naprawdę największe znaczenie mają razem. Są bowiem urzędowym odpowiednikiem odcisku palca, czyli unikatowym identyfikatorem, charakterystycznym wyłącznie dla jednej osoby. PESEL wykorzystywany jest:
- W administracji, gdzie profil Zaufany, ePUAP i inne usługi publiczne opierają się na numerze PESEL jako “loginie” do Twojej tożsamości.
- W służbie zdrowia, gdzie PESEL pozwala połączyć Twoje wizyty, leki, e-recepty i historię medyczną. Realizacja e-recepty zwykle przebiega przez PESEL + kod kreskowy lub 4-cyfrowy kod.
- W instytucjach finansowych, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe muszą sprawdzać, czy PESEL klienta jest zastrzeżony przed udzieleniem kredytu czy otwarciem rachunku.
PESEL bywa też wykorzystywany przy czynnościach notarialnych, umowach z operatorami telekomunikacyjnymi czy podpisywaniu umów o pracę. Nie oznacza to jednak, że należy podawać go wszędzie. Gdy rejestrujesz się na stronie internetowej, która nie jest związana z czynnościami typowo urzędowymi, konieczność podania PESEL-u to znak ostrzegawczy.
Sklepy internetowe, rekruterzy czy organizatorzy konkursów nie mają podstawy do zbierania takich informacji, więc konieczność podania identyfikatora o charakterze urzędowym może oznaczać, że mamy do czynienia z próbą wyłudzenia danych lub nierzetelnym podejściem do ochrony danych osobowych. W takiej sytuacji lepiej wstrzymać się od podania danych.
Co oznaczają poszczególne cyfry z PESEL-u?
Twój numer PESEL nie jest zbiorem losowych cyfr następujących po dacie urodzenia. Ma precyzyjną strukturę, a każda cyfra znajduje się w nim nieprzypadkowo:
- 1-2 cyfra – rok urodzenia;
- 3-4 cyfra – miesiąc urodzenia (z modyfikacją dla stulecia);
- 5-6 cyfra – dzień urodzenia;
- 7-10 cyfra – cyfry porządkowe (ostatnia z nich wskazuje płeć – parzysta dla kobiet, nieparzysta dla mężczyzn);
- 11 cyfra – cyfra kontrolna.
Co istotne, osoby urodzone po 1999 roku mają do miesiąca dodane 20. Jeżeli urodziłeś się już w obecnym stuleciu, na przykład w styczniu 2003 roku, 3 i 4 cyfra Twojego PESEL-u to będzie „21” zamiast „01”.
Z przykładowego numeru PESEL “01213112345” możemy odczytać, że należy on do osoby urodzonej 31 stycznia 2001 roku. Ponieważ dziesiąta cyfra (4) jest parzysta, można z niego wyczytać, że chodzi o kobietę. Gdyby na tym miejscu była liczba nieparzysta – mielibyśmy do czynienia z mężczyzną.
Lista podstawowych porad związanych z numerem PESEL:
- Zastrzeż PESEL raz, a potem kontroluj jego status.
- Cofając zastrzeżenie numeru PESEL, ustaw ponowne automatyczne zastrzeżenie.
- Nie przesyłaj dokumentów ze wskazanym numerem PESEL przez zwykłego maila.
- Nie podawaj PESEL-u w konkursach i ankietach online.
- Sprawdzaj, komu naprawdę podajesz PESEL i czy na pewno istnieje taka konieczność.
- Po zgubieniu lub kradzieży dowodu osobistego lub paszportu niezwłocznie dokonaj zastrzeżenia dokumentów.
